Nhà nghiên cứu Bảo Thơ
Thành viên Viện Nhân học Văn hóa

Buổi ra mắt tập thơ Thơ viết cho mình ngày 9 tháng 5 tại Hội trường Nhà xuất bản Hội Nhà văn của Phùng Văn Khai
 

Buổi ra mắt tập thơ Thơ viết cho mình ngày 9 tháng 5 tại Hội trường Nhà xuất bản Hội Nhà văn của Phùng Văn Khai đã diễn ra trong không khí trang trọng, ấm cúng với sự hiện diện của đông đảo nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ, bạn đọc cùng những người yêu thơ. Sự kiện không chỉ đánh dấu sự ra mắt của một tác phẩm mới mà còn trở thành dịp gặp gỡ, trao đổi học thuật và chia sẻ những suy tư về thơ ca, đời sống và văn hóa dân tộc.

Tham dự buổi ra mắt sách có nhiều gương mặt uy tín trong giới văn học nghệ thuật, các nhà nghiên cứu văn hóa, các vị tướng lĩnh, nhà thơ, nhà văn như: Trung tướng Phùng Khắc Đăng - nguyên Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng họ Phùng Việt Nam; Nhà thơ Trần Đăng Khoa - Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam; Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn - nguyên Chính ủy Tổng cục Kỹ thuật - Phó Chủ tịch thường trực Hội Truyền thống Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh; Thiếu tướng Phạm Tiến Luật - nguyên Cục trưởng Cục Quân nhu; Thiếu tướng Nguyễn Sinh Xô - Cục trưởng Cục phòng chống ma túy - BTL Bộ đội Biên phòng; Thiếu tướng Hồ Sỹ Hậu - nguyên Cục trưởng Cục kinh tế Bộ Quốc phòng; Trung tướng, nhà văn Hữu Ước - Chủ tịch Chi hội Nhà văn Công an; Thiếu tướng Nguyễn Hồng Thái - Phó Chủ tịch Chi hội Nhà văn Công an; Thiếu tướng Khổng Minh Dụ; PGS.TS Đỗ Lai Thúy - Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa; Nhà văn Hoàng Quốc Hải; PGS.TS Nguyễn Thanh Tú - nguyên Phó Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội; PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn - nguyên Phó Viện trưởng Viện Văn học; Nhà báo Lê Như Tiến; Nhà thơ Đoàn Văn Mật - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội; Nhà thơ Lê Cảnh Nhạc - Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội; Tiến sĩ Ngụy Hữu Tâm - Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện Nhân học Văn hóa; Nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân - Phó Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa; Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Sơn - Phó Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa; Các đoàn văn nghệ sĩ tỉnh Hưng Yên, Hải Phòng, Ninh Bình, Phú Thọ, Bắc Giang, Thái Nguyên… cùng đại diện các cơ quan báo chí, xuất bản và đông đảo bạn bè, đồng nghiệp, độc giả yêu mến Phùng Văn Khai. Sự hiện diện của các vị khách mời đã cho thấy sự quan tâm sâu sắc của giới chuyên môn và công chúng đối với hành trình sáng tạo của tác giả cũng như đối với đời sống thơ ca đương đại.

Khách mời tham dự buổi ra mắt sách

Thơ viết cho mình là một tập thơ giàu chiều sâu nội tâm, kết tinh từ những suy tư, chiêm nghiệm, và cảm xúc lắng đọng của tác giả Phùng Văn Khai trước con người và thiên nhiên, trước không gian và thời gian, trước văn hóa lịch sử và đời sống đương đại. Không ồn ào trong ngôn từ hay cầu kỳ về hình thức, tập thơ chinh phục người đọc bằng giọng điệu chân thành, giản dị, đằm sâu cùng những rung động mang tính tự đối thoại của một người nghệ sĩ từng trải. Ẩn sau nhan đề tưởng như riêng tư ấy lại là những suy ngẫm có khả năng chạm tới nhiều tâm hồn: nỗi cô đơn, những suy tư của con người hiện đại, ký ức quê hương, sự trôi chảy của thời gian, những dấu tích còn lại, những mất còn của đời sống và khát vọng giữ gìn những giá trị văn hóa, nhân văn bền vững. Ở đó, thơ không chỉ là phương tiện biểu đạt cảm xúc mà còn trở thành nơi nhà thơ soi chiếu nội tâm, đối diện với chính mình và với cuộc đời. Có thể thấy trong từng bài thơ là sự hòa quyện giữa cảm thức văn hóa, chiều sâu lịch sử và chất trữ tình giàu suy tưởng - những yếu tố vốn làm nên dấu ấn sáng tác của Phùng Văn Khai. Thơ viết cho mình vì thế không chỉ là tiếng nói cá nhân của thi sĩ mà còn là lời sẻ chia với người đọc hôm nay về những giá trị của ký ức, tâm hồn và nhân tình thế thái trong nhịp sống đương đại nhiều biến động.

Buổi ra mắt tập thơ Thơ viết cho mình diễn ra trong không khí cởi mở, chân tình với nhiều chia sẻ xúc động của tác giả về hành trình đến với thơ ca. Tại buổi ra mắt, nhiều khách mời đã bày tỏ sự khâm phục, xúc động, dạt dào cảm xúc trước những vần thơ giàu suy tư, đậm chất trải nghiệm và chan chứa tình người của Phùng Văn Khai. Không ít ý kiến cho rằng tập thơ mang một giọng điệu riêng, lặng lẽ mà sâu sắc, mộc mạc nhưng giàu sức gợi, thể hiện rõ chiều sâu nội tâm cùng những chiêm nghiệm về cuộc đời, ký ức và nhân thế. Những lời chia sẻ chân thành, những cảm nhận tinh tế của các khách mời đã tạo nên không gian đối thoại giàu tính nghệ thuật, nơi thơ ca không chỉ được giới thiệu mà còn được đồng cảm, nâng niu và lan tỏa bằng sự trân trọng của những người yêu văn chương.
Tác giả cho biết, nhiều bài trong tập được viết trong những khoảng lặng đời sống, khi con người có nhu cầu đối thoại với chính mình, nhìn lại những gì đã đi qua để giữ lấy những giá trị bền vững nhất của tâm hồn. Có lẽ vì thế mà Thơ viết cho mình mang sắc thái tự bạch sâu đậm, như một cuộc trở về với thế giới nội tâm của người nghệ sĩ.

Trước khi chính thức ra mắt bạn đọc, bản thảo tập thơ Thơ viết cho mình của Phùng Văn Khai đã được tác giả gửi tới một số bạn hữu thân thiết, các nhà văn, nhà thơ và người yêu thơ để cùng đọc, trao đổi và chia sẻ cảm nhận. Chính từ những cuộc tiếp nhận sớm ấy, tập thơ đã nhận được nhiều ý kiến chia sẻ, nhiều bài viết, lời bình và những cảm nhận sâu sắc từ bạn bè văn chương. Nhiều bạn hữu văn chương cho rằng điều tạo nên dấu ấn đặc biệt của Thơ viết cho mình không chỉ nằm ở cảm xúc chân thành hay giọng thơ chiêm nghiệm, mà còn ở nền tảng tri thức, vốn sống và sự am hiểu sâu rộng của tác giả về lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam. Là người nhiều năm gắn bó với văn chương, nghiên cứu lịch sử và văn hóa dân tộc, Phùng Văn Khai đã đưa vào thơ một chiều sâu suy tưởng được chưng cất từ trải nghiệm sống, từ vốn tri thức uyên thâm cùng sự từng trải của người cầm bút. Bởi vậy, phía sau vẻ dung dị của câu chữ là những lớp nghĩa văn hóa, những liên tưởng lịch sử và những chiêm nghiệm nhân sinh sâu sắc. Chính điều đó khiến nhiều bài thơ trong tập không chỉ gợi cảm xúc mà còn gợi suy ngẫm, giúp người đọc cảm nhận rõ một tâm hồn nghệ sĩ luôn đau đáu với căn cốt văn hóa dân tộc, với ký ức, thời gian và giá trị nhân bản của con người. Những bài viết, lời bình và cảm nhận được gửi tới tác giả ngay từ khi đọc bản thảo vì thế không chỉ là sự đồng cảm với thơ, mà còn là sự trân trọng dành cho chiều sâu học vấn, năng lực văn hóa và bản lĩnh sáng tạo của một cây bút giàu nội lực.

  Có những bài viết tiếp cận khái quát toàn bộ bài thơ như trong bài viết Tiết cho mình mà ngẫm trăm năm của Nhà thơ - nhạc sĩ Hoàng Quý có viết: “72 bài thơ chiếm phần lớn là thơ viết gắn với đền đài, am, miếu, di tích, địa danh, danh nhân văn hóa lịch sử... Nghĩa là những bài thơ ấy không từ một nội lực thâm hậu, bút lực dồi dào, mạnh mẽ thơ sẽ rất dễ rơi vào chỉ là thứ thơ kể lể có khi nhàm nhạt vô hồn, thứ thơ như thơ điểm đếm, thơ nhật trình. Phải có kiến thức lịch sử, những am tường và vốn liếng văn hóa dân gian phong phú, sâu, dày khi viết về địa danh, đền đài, am miếu, danh nhân...mới làm cả hai khối văn hóa vật thể và phi vật thể sống dậy, quẫy cựa và vang lên âm ba”.
Hay trong bài viết Tiếng thơ Phùng Văn Khai sẽ đi qua trăm năm của Nhà thơ Ngô Kim Đỉnh có đoạn: “Điều duy nhất tôi phàn nàn về tập thơ này của anh chính là cái tên/ tựa sách. Tại sao nhà thi sĩ họ Phùng phải ngẩn người “buông rèm”  bằng cái tên cười buồn thế. Tại sao anh không “ném thẳng” những câu thơ đầy gió máy ấy cho chúng tôi - những người yêu thơ nồng nhiệt và quá đỗi yêu đời như anh? Tại sao bây giờ anh mới “ào ạt” viết cho mình những câu thơ máu - lửa, những câu thơ không thể thành thực hơn, những câu thơ bi - phẫn, những câu thơ đòi vượt thoát, những câu thơ câm nín sóng ngầm, những câu thơ như tầng than ủ lửa...”.
Có những bài viết dành riêng để bình giải một hay một vài bài thơ mở ra nhiều lớp nghĩa ẩn sâu sau câu chữ. Như trong bài viết Văn nhân và nội tướng (Nhân đọc bài thơ Thơ về người vợ của nhà văn Phùng Văn Khai) của nhà thơ Nguyễn Thị Hồng đã phân tích: “Bài thơ Thơ về người vợ của văn nhân Phùng Văn Khai thực chất là một lời tự sự mà tác giả muốn gửi đến người vợ tào khang của mình như một lời tri ân, một lời sám hối đủ để người vợ hiểu được tấm lòng của người chồng đã thấu hiểu được tấm lòng son của vợ mình.
Với một sự trung thực cầu thị và hơi “hạ mình” như vậy (Thùng rỗng kêu to vàng buông bỏ/ Cho đến ngày kia một số không), thì hẳn người vợ nào cũng sẽ bao dung mà cho qua những “bốc đồng” của người chồng. Thực chất thì tác giả, văn nhân Phùng Văn Khai cũng đã sống hết lòng và rất có trách nhiệm với gia đình và với văn chương, sự nghiệp anh cũng lao động hết mình và có vị trí, cống hiến nhất định trên văn đàn.  Đó mới là nền tảng cho người vợ dù gì cũng hết lòng tận tụy với chồng và luôn kề vai sát cánh với nhau trên đường đời”.
Trong bài viết “Tấm bia chùa Jorin-Ji”: Tiếng vọng của lòng tri ân xuyên thế kỷ của nhà nghiên cứu - Tiến sĩ Hà Thanh Vân viết: “Ở tầng sâu nhất, “Tấm bia chùa Jorin-Ji” không chỉ là bài thơ viết về một tấm bia, một ngôi chùa hay những nhân vật lịch sử cụ thể. Bài thơ muốn dựng lại một giá trị tinh thần quý báu khi trong những khúc quanh hiểm nghèo của lịch sử, dân tộc Việt Nam không chỉ được nâng đỡ bởi lòng yêu nước của chính mình, mà còn được sự cưu mang của những con người ngoại quốc giàu nhân nghĩa. Chính ở điểm này, bài thơ có chiều rộng tư tưởng. Nó vượt ra khỏi mô hình thơ vịnh sử đơn thuần, để hướng đến một nhận thức nhân văn phổ quát rằng lịch sử không chỉ được tạo thành bởi các ý thức chính trị, mà còn bởi những hành vi đạo đức”.

Và còn hơn hai mươi bài viết xoay quanh tập thơ Thơ viết cho mình của Phùng Văn Khai không chỉ cho thấy sức lan tỏa của một tác phẩm thi ca, mà còn phản ánh sự đồng cảm sâu sắc của giới văn chương và bạn đọc trước một tiếng nói nội tâm giàu trải nghiệm. Việc nhiều nhà thơ, nhà nghiên cứu, nhà phê bình và văn hữu cùng viết về tập thơ ấy chứng tỏ Thơ viết cho mình đã vượt khỏi giới hạn của những cảm xúc cá nhân để chạm đến những suy tư chung về văn hóa lịch sử, về đời người, nhân tình thế thái và giá trị của ký ức. Mỗi bài viết là một góc nhìn, một sự đối thoại với thơ, nhưng tựu trung đều gặp nhau ở sự ghi nhận một giọng thơ từng trải, đằm sâu, giàu chất chiêm nghiệm mà vẫn tha thiết với con người và cuộc sống của tác giả Phùng Văn Khai. Sự cộng hưởng của hơn hai mươi bài viết cũng là minh chứng cho vị thế và sức nặng văn chương của Phùng Văn Khai trong đời sống thi ca đương đại.
Sự kiện ra mắt tập thơ Thơ viết cho mình không chỉ góp thêm một dấu ấn mới trong hành trình sáng tạo của Phùng Văn Khai mà còn cho thấy sức sống bền bỉ của thơ ca trong đời sống tinh thần hôm nay. Trong nhịp sống hiện đại nhiều biến động, những vần thơ giàu chiêm nghiệm, nhân văn và thấm đẫm cảm thức văn hóa vẫn luôn có khả năng chạm tới người đọc, giúp con người tìm lại sự lắng sâu và đối thoại với chính mình.